Stoma, Yunancadan gelen ağız açıklık anlamını taşıyan bir kelimedir. Ancak tıp literatüründe stoma içi boş bir organın çeşitli nedenlerle batın duvarına ağızlaştırılması anlamına gelmektedir.

Stoma Çeşitleri

Bağırsak stomaları (kolostomi- ileostomi)

  • Kolostomi
  • İleostomi

Kolostomi

Kolostomi, kalın bağırsağın (kolonun) ameliyatla karın ön duvarına dikilerek dışarıya açılmasıdırKolostominin temel görevi, dışkının bu yapay çıkış yoluyla stoma denen ağız kısmından dışarıya atılmasını sağlamaktır. Kolostomide özellikle bazı uygulamalar (örneğin Kock poşu) dışında anüsteki gibi sfinkter kası bulunmadığı için kolostomisi olan birey bağırsak hareketlerini ve dışkı boşaltımını kontrol edemez. Bu nedenle kolostomili kişiler dışkıyı toplamak amacıyla, kullanıp atılabilen veya boşaltılabilen bir torba (kolostomi torbası) kullanırlar. Kalın ta gaz oluşumu daha fazla olduğu için kolostomisi olan bireylerde bu torbaların filtreli olması uygundur.

İleostomi

Stoma temelde iki nedenle açılır. İlk olarak gastrointestinal sistemin son kısmında fonksiyonel veya yapısal yetersizlik olduğunda stoma açılması gerekebilir. Söz gelimi bu bölgede kanser veya daha önceki operasyonlara bağlı yapışıklıklar, anüs kaslarının yetersizliği (sfinkter sorunları), bu bölgede oluşan doğumsal problemler (Hirschsprung hastalığı, imperfore anüs), anorektal kanserler veya ülseratif kolit gibi nedenlerle kalın bağırsağın son kısmının çıkartılması gibi durumlarda stoma açılması uygun olabilir. İkinci neden ise bu bölgede yapılan bir anastomozun ( birleştirilmesi) veya bir hastalık nedeni ile koruyucu olarak olarak stoma açılmasıdır. Divertikülit veya kanser nedeniyle yapılan ameliyatlar, geniş perine yanıkları veya hidradenitis süpürativa gibi hastalıklardır. Rektovajinal veya kolovezikal radyasyon başta olmak üzere çeşitli nedenlere bağlı sorunlar bu duruma örnek teşkil ederler.

Stoma’nın Özellikleri

  • Stomada sinir uçları bulunmadığı için ağrı, acı ve diğer duyular hissedilmez.
  • Stoma ıslak görünüşlü, pembe-parlak kırmızıya yakın renkte ağzımızın iç kısmına benzer görünümdedir. Ameliyat sırasında veya sonrasında yapılan manipülasyonlar nedeni ile ödemlidir. Daha sonra ödem geriler, stoma küçülmeye başlar ve bir yıl sonra gerçek kalıcı boyutunu alır.
  • Stoma temizliği sırasında sürtünme ile az miktarda bir kanama olabilir. Çünkü stoma mukoza yapısında olduğu için kılcal damarlar çok fazla bulunmaktadır. Ancak kanama fazla ve stomadan gelen içerik kanlı ise hasta doktoruna ulaşmalıdır.
  • Stoma çıktısı parastomal alandaki cilt ile temas etmemelidir.

Özellik arz eden bir stoma olması nedeni ile ürostomili hastaların dikkat etmesi gereken konular şöyle sıralanabilir;

  • Hasta rutin doktor kontrollerine mutlaka gitmeli
  • Günde 2 lt. su içmeli
  • İdrar miktarında azalma olduğunda veya idrar rengi kırmızıya döndüğünde veya pembe kırmızımsa renkte olan stoma morumsu bir görünüm alırsa hekim haberdar edilmelidir.
  • Ürostomide idrar çıkışı daimi olduğu için stoma çevresi çok iyi kurulanmalı, adaptör kuru cilde yapıştırılmalıdır
  • Cilt tahrişini önlemek için stoma çevresine pasta çok dikkatli uygulanmalı, stoma ile adaptör arasında cilt boşluğu kalmamalıdır. Eğer cilt boşluğu kalırsa stomadan cilde idrar sızar ve cilt tahriş olur.

Stoma Bakımı

Stoma bakımı özel bir önem arz eder ve doğru uygulama yapılması hastada stoma problemlerini önler. Bu nedenle şu sırayla yapılan bakım uygun bir yaklaşım olabilir.

  1. Gerekli malzemeler kolayca ulaşılabilecek bir yerde hazır bulundurulur. Bunlar ılık su, gazlı bez, tuvalet kağıdı gibi temizlikte kullanılacak malzemeler, torba, adaptör, klemp, stoma pastası ve kirli torbasıdır.
  2. Eller yıkanır, kullanılmış torba yukarıdan aşağıya doğru çıkartılır ve kirli torbasına atılır
  3. Stoma çevresinin temizliği sabunlu ılık su ve duru su ile yapılır, silmek içinse gazlı bez veya tuvalet kağıdı kullanılır, stoma çevresi tuvalet kağıdı ile iyice kurulanır.
  4. toma çevresi temiz, kuru ve yağsız olmalıdır
  5. Stoma çapı ölçülür
  6. İkili sistemlerde stoma çapına uygun olarak adaptör kesilir
  7. Stoma çevresine, adaptör ile stoma arasında sızıntıyı engellemesi için pasta uygulaması yapılır.
  8. Torba aşağıdan yukarıya doğru yerleştirilir. eğer boşaltmalı torba ise önceden klips ile alt kısmı kapatılmış olmalıdır.
  9. Tekli torba sistemlerinde torbanın üzerindeki adaptör stoma çapına uygun olarak kesilir.
  10. Adaptörün açıklığı, stomayı içine alacak şekilde torba aşağıdan yukarıya doğru yerleştirilir. Eğer boşaltmalı torba ise önceden klips ile alt kısmı kapatılmış olmalıdır.
  11. Adaptör ve torbalar uygulandıktan sonra açık olan kilit sistemi kapatılır
  12. Adaptörlü torba sisteminde adaptör cilt üzerinde 3-5 gün kalabilir

Sıkça sorulan sorular

Hastalık öncesi yaptığım her şeyi yeniden yapabilir miyim?

Ameliyattan bir süre sonra eski yaşamınıza dönebilirsiniz. Ağır kaldırma ve o bölgenize darbe alabileceğiniz sporlar haricinde sosyal aktivitelerinizi rahatlıkla gerçekleştirebilirsiniz.

Stoma dokunulduğu zaman acıtır mı? Stoma neden kırmızıdır?

Sadece biraz baskı hissedersiniz; ancak acı duymazsınız. Bu kısımda sinir uçları bulunmadığından acıyı hissetmezsiniz. Sindirim sistemindeki iç hattın rengi kırmızı olduğundan bu bölge de kırmızı bir renktedir. Stoma her zaman kırmızı kalacaktır.

Dışkı rengi ne olmalıdır?

İleostominin başında koyu yeşil ya da yeşilimsi bir kahverengi renk almaktadır. Gıda tüketmeye başladığınızda dışkının rengi kahverengiye dönüşmeye başlayacaktır. Bu arada yediklerinize bağlı olarak dışkıda ortaya çıkan renk değişikliği de normaldir.Örneğin demir takviyeli haplar dışkı rengini siyaha çevirecektir.

Dışkı genelde sıvıya yakın bir haldeyse, ishal olduğumu nasıl anlayacağım?

Dışkı genel olarak sıvı bir haldedir. Ancak bu sıvıların derecesi arttığında veya ateş, kramp ve mide bulantısı gibi belirtiler meydana geldiğinde ishal olduğunuzu anlayabilirsiniz.

Stoma torbasını ne kadar sıklıklıkla boşaltmalıyım?

Stoma torbanızı 1/3’i dolduğunda boşaltmanız yeterlidir. Bir günde 5-7 kere olabilmektedir.